Strona główna Analiza Ryzyka Zawodowego Analiza ryzyka zawodowego

Analiza ryzyka zawodowego

225
0
A male clinging on the rock at the moment of achieving the top

Analiza ryzyka zawodowego

Ryzyko zawodowego i jego ocena mają szczególne znaczenie dla zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa w ich miejscu pracy. W komentarzu zdefiniowano pojęcie ryzyka zawodowego, a także przedstawiono podstawowe zasady oraz poszczególne etapy przygotowania oceny tego ryzyka, uwzględniając specyfikę różnych zakładów pracy i różne rodzaje zagrożeń (m.in. czynniki fizyczne, chemiczne, biologiczne). Ponadto przedstawiono – w oparciu o aktualny stan prawny – obowiązki pracodawcy w zakresie bhp.

Analiza ryzyka wg PN-N-18002 szablon

RYZYKO PN-18002

Przykładowa analiza ryzyka  zawodowego na stanowisku Lakiernik wg PN-N-18002

Lakiernik

Podstawy prawne oceny ryzyka zawodowego

Zgodnie z art. 226 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – dalej k.p. na pracodawcy spoczywa obowiązek: lex-dz-u-2020-1320-t-j-kodeks-pracy
1)dokonania oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz zastosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko;
2)informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Tematykę oceny ryzyka zawodowego rozwijają akty wykonawcze wydane na podstawie przepisów k.p., m.in. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – dalej r.b.h.p. w § 39

lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2

stanowi, że pracodawca realizuje obowiązek zapewnia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników.

Obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom

Obowiązek ten powinien być realizowany na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności przez:
1)zapobieganie zagrożeniom;
2)przeprowadzanie oceny ryzyka związanego z zagrożeniami, które nie mogą być wykluczone;
3)likwidowanie zagrożeń u źródeł ich powstawania;
4)dostosowanie warunków i procesów pracy do możliwości pracownika, w szczególności przez odpowiednie projektowanie i organizowanie stanowisk pracy, dobór maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy, a także metod produkcji i pracy – z uwzględnieniem zmniejszenia uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie oraz ograniczenia negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowie pracownika;
5)stosowanie nowych rozwiązań technicznych;
6)zastępowanie niebezpiecznych procesów technologicznych, urządzeń, substancji i innych materiałów – bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi;
7)nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej;
8)instruowanie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Realizując powyższe regulacje prawne pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego występującego przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i mieszanin chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.
W następstwie oceny ryzyka zawodowego stosowane środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny:
1)zapewnić zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;
2)być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy.

Obowiązkiem pracodawcy jest również prowadzenie dokumentacji oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:

1) opis ocenianego stanowiska pracy, w tym szczególnie:
a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
b) wykonywanych zadań,
c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
e) osób pracujących na tym stanowisku,
2) wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;
3) datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Powyższe informacje stanowią wykładnię dla zespołów oceniających ryzyko zawodowe co do sposobu jej przeprowadzenia. Rozwinięciem tego tematu są regulacje zamieszczone w Polskiej Normie PN-N-18002 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego.
Zapisano w niej m.in., że ocenę ryzyka zawodowego przeprowadza się w sposób usystematyzowany i postrzega się jako proces ciągły, dający podstawę do poprawy warunków pracy.
Współudział pracowników w jej przeprowadzeniu może zwiększyć ich zaangażowanie w rozwiązywaniu problemów związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy i wpłynąć na lepszą organizację wynikających z niej działań korygujących i zapobiegawczych. Jednocześnie zwiększa to świadomość pracowników co do występujących zagrożeń i sposobów ich ograniczania.

Prowadzimy Nadzór bhp na budowach i remontach w kraju i za granicą

dzwoń 501-700-846

Ryzyko zawodowe, ocena ryzyka zawodowego

Definicja pojęcia

Ryzykiem zawodowym jest „prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy”.
Ryzyko zawodowe oznacza zatem prawdopodobieństwo, z jakim ktoś może zostać poszkodowany z związku z istniejącym zagrożeniem.

Czym jest ocena ryzyka zawodowego?

Ocena ryzyka zawodowego jest:
1)uważnym przyjrzeniem się wykonywanej pracy oraz miejscu, w którym jest ona wykonywana i ustaleniem jakie czynniki (np. hałas) mogą mieć niekorzystny wpływ na zdrowie pracownika;
2)stwierdzeniem, czy zastosowano wystarczające środki chroniące pracowników przed niekorzystnym oddziaływaniem tych czynników, czy też należy podjąć dalsze działania prewencyjne i zastosować dodatkowe środki ochrony.

Podstawowe cele oceny ryzyka zawodowego

1)sprawdzenie, czy występujące na stanowiskach pracy zagrożenia zostały zidentyfikowane i czy jest znane związane z nimi ryzyko zawodowe;
2)wykazanie, zarówno pracownikom i/lub ich przedstawicielom, jak i organom nadzoru i kontroli, że przeprowadzono analizę zagrożeń i zastosowano właściwe środki ochronne;
3)dokonanie odpowiedniego wyboru wyposażenia stanowisk pracy, materiałów oraz organizacji pracy;
4)ustalenie priorytetów w działaniach zmierzających do eliminowania lub ograniczania ryzyka zawodowego;
5)zapewnienie ciągłej poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy.

Zaleca się przeprowadzać ocenę ryzyka zawodowego okresowo i zawsze wówczas, gdy wykorzystywane do jego oceny informacje straciły swoją aktualność, a w szczególności w następujących sytuacjach:

1)przy tworzeniu nowych stanowisk pracy;
2)przy wprowadzaniu zmian na stanowiskach pracy (np. technologicznych);
3)po zmianie obowiązujących wymagań, odnoszących się do ocenianych stanowisk pracy;
4)po wprowadzeniu zmian w stosowanych środkach ochronnych.

5)po wypadku przy pracy

6)po przeprowadzeniu pomiarów czynników szkodliwych

 

Procedura przygotowania oceny ryzyka zawodowego:

1)zapewnienie zasobów niezbędnych do przeprowadzenia oceny.
2)wyznaczenie odpowiednich osób do przeprowadzenia oceny.
3)określenie potrzeb szkoleniowych i zapewnienie szkolenia osobom uczestniczącym w procesie oceny.
4)określenie sposobu dokumentowania wyników oceny.
5)zapewnienie udziału pracowników w dokonywaniu oceny.
6)zapewnienie osobom oceniającym ryzyko dostępu do odpowiednich informacji.
7)przeprowadzenie analizy struktury organizacyjnej w celu sporządzenia wykazu stanowisk pracy.
8)określenie sposobu informowania pracowników o wynikach dokonanej oceny.

Ocenę ryzyka zawodowego przeprowadza zespół, w skład którego mogą wchodzić:

·pracodawca;
·pracownicy wyznaczeni przez pracodawcę;
·eksperci spoza organizacji.
Zaleca się, aby zespół oceniający ryzyko zawodowe składał się z osób, które:
·znają i rozumieją zasady oceny ryzyka zawodowego,
·mają wiedzę niezbędną do identyfikowania zagrożeń na stanowiskach pracy,
·umieją ocenić szkodliwe następstwa występujących zagrożeń.

Przebieg oceny ryzyka zawodowego

Ocenę ryzyka zawodowego prowadza się zgodnie z zaleceniami przedstawionymi w PN – N – 18002, w której przedstawione są kolejne etapy postępowania:
Ocena ryzyka zawodowego powinna zawierać następujące zapisy (wariant):
1) charakterystyka stanowiska pracy
a) opis stanowiska pracy,
b) wykonane badania i pomiary,
c) kwalifikacje pracowników,
d) niedogodności,
e) wypadki przy pracy.
2) identyfikacja zagrożeń
a) nazwa zagrożenia (nie skutek),
b) źródło zagrożenia,
c) prawdopodobne skutki.
3) oszacowanie ryzyka
4) wyznaczenie dopuszczalności ryzyka (wartościowanie ryzyka)
5) karta oceny ryzyka
zagrożenie,
środki profilaktyczne,
ryzyko po uwzględnieniu środków profilaktycznych (dopuszczalność ryzyka),
ewentualne zalecenia do przestrzegania (wykonania).
Przykład postępowania przy szacowaniu ryzyka związanego z narażeniem na szkodliwe substancje na stanowisku pracy, w skali trójstopniowej określa Polska Norma PN – N – 18002 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.
Tam gdzie to jest możliwe, zaleca się oszacować ryzyko zawodowe na podstawie wielkości charakteryzujących narażenie.
Ogólne zasady oszacowania ryzyka zawodowego w skali trójstopniowej na podstawie wartości charakteryzujących narażenie są przedstawione w poniższej tabeli.
Podane w tej tablicy ogólne zasady oszacowania ryzyka zawodowego nie uwzględniają zmniejszenia narażenia przez zastosowanie środków ochrony indywidualnej. W przypadku zastosowania i prawidłowego doboru tych środków oszacowanie ryzyka zawodowego może ulec zmianie (np. z dużego na średnie).

Zasady oceny ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na czynniki chemiczne

Zasady oceny ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na czynniki chemiczne oraz obowiązki pracodawcy w tym zakresie zostały sprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych, zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany do ustalenia, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie oraz do dokonania i udokumentowania oceny ryzyka stwarzanego przez ten czynnik.
W ocenie ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany uwzględnić:
1)niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego;
2)otrzymane od dostawcy informacje dotyczące zagrożenia czynnikiem chemicznym oraz zalecenia jego bezpiecznego stosowania, w szczególności zawarte w karcie charakterystyki;
3)rodzaj, poziom i czas trwania narażenia;
4)wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli zostały ustalone;
5)wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone;
6)efekty działań zapobiegawczych;
7)wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona;
8)warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników.
Ryzyko zawodowe wynikające z pracy z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie należy eliminować lub ograniczać do minimum, w szczególności przez:
1)właściwe zaprojektowanie i organizację pracy w miejscu pracy;
2)dostarczenie odpowiedniego wyposażenia dla prac z czynnikami chemicznymi oraz stosowania procedur utrzymania ruchu, które zapewniają ochronę zdrowia i bezpieczeństwo pracowników w miejscu pracy;
3)zmniejszanie do minimum liczby pracowników narażonych, lub którzy mogą być narażeni na czynniki chemiczne w miejscu pracy;
4)zmniejszanie do minimum czasu i poziomu narażenia na czynnik chemiczny;
5)odpowiednią higienę miejsca pracy;
6)zmniejszanie do minimum ilości czynnika chemicznego wymaganego w procesie pracy;
7)stosowanie właściwych procedur pracy, w tym procedur lub instrukcji bezpiecznego obchodzenia się z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie i odpadami zawierającymi taki czynnik oraz procedur ich przechowywania i transportu w miejscu pracy;
8)właściwe stosowanie urządzeń i sprzętu w pracach z czynnikiem chemicznym, zapewniające bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników.

Zasady oceny ryzyka zawodowego przy stosowaniu czynników biologicznych

Zasady oceny ryzyka zawodowego przy stosowaniu czynników biologicznych zostały sprecyzowane przez rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, lex-dz-u-2005-81-716-szkodliwe-czynniki które nakłada na pracodawcę obowiązek dokonania oceny ryzyka zawodowego, na jakie może być narażony pracownik, uwzględniając w szczególności:
1) klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych;
2) rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego;
3) informacje na temat:
a) potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego szkodliwego czynnika biologicznego,
b) choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy,
c) stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą,
4) wskazówki organów właściwej inspekcji sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz jednostek medycyny pracy.
Należy pamiętać, że przy dokonywaniu oceny ryzyka na stanowiskach, na których występują czynniki biologiczne wybranym zespole powinien znajdować się lekarz.

Ocena ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy, na których mogą wystąpić atmosfery wybuchowe

Na stanowiskach pracy, na których mogą wystąpić atmosfery wybuchowe, dokonuje się okresowej, nie rzadziej niż raz w roku, oceny ryzyka, a zwłaszcza:
1)prawdopodobieństwa i częstotliwości występowania atmosfer wybuchowych;
2)prawdopodobieństwa występowania oraz uaktywniania się źródeł zapłonu, w tym wyładowań elektrostatycznych;
3)identyfikacji i oceny zagrożeń wybuchem stwarzanych przez urządzenia techniczne oraz procesy pracy, a także stosowane surowce i półprodukty;
4)oceny skali przewidywanych niepożądanych skutków.
Należy również pamiętać, że według art. 1041 § 1 k.p   lex-dz-u-2020-1320-t-j-kodeks-pracyregulamin pracy, określając prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników związane z porządkiem w zakładzie pracy, powinien ustalać w szczególności:
– obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym także sposób informowania o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą.

Instruktaż stanowiskowy

Obowiązek informowania pracowników o ryzyku zawodowym realizowany jest podczas instruktażu stanowiskowego. Zgodnie z § 11 ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy lex-dz-u-2004-180-1860-szkolenie-w-dziedzinie-lex-dz-u-2004-180-1860-szkolenie-w-dziedzinie-1. instruktaż stanowiskowy przeprowadza wyznaczona przez pracodawcę osoba kierująca pracownikami lub pracodawca, jeżeli osoby te posiadają odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe oraz są przeszkolone w zakresie metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego.
W załączniku do tego rozporządzenia stwierdza się, ze celem instruktażu jest uzyskanie przez pracownika:
1)informacji o czynnikach środowiska pracy występujących na danym stanowisku pracy i w jego bezpośrednim otoczeniu oraz o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą;
2)wiedzy i umiejętności dotyczących sposobów ochrony przed zagrożeniami wypadkowymi i zagrożeniami dla zdrowia w warunkach normalnej pracy i w warunkach awaryjnych;
3)wiedzy i praktycznych umiejętności z zakresu bezpiecznego wykonywania powierzonej pracy.
Ocena ryzyka zawodowego według ustawodawcy jest kluczowym czynnikiem mającym wpływ na procesy pracy i od tego zagadnienia rozpoczyna się dział IV rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach w szczególności:

przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy;
stosowanych substancji i mieszanin chemicznych,
biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych;
oraz zmianie organizacji pracy.
Przy ocenie ryzyka zawodowego pracodawca uwzględnia wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Jeżeli ze względu na rodzaj procesu pracy likwidacja zagrożeń nie jest możliwa, należy podejmować odpowiednie działania, a w szczególności:
ograniczanie ryzyka zawodowego;
przeprowadzanie oceny ryzyka;
likwidowanie zagrożeń u źródeł ich powstawania;
dostosowanie warunków i procesów pracy do możliwości
pracownika, w szczególności przez odpowiednie projektowanie o organizowanie stanowisk pracy, dobór maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy, a także metod produkcji i pracy – z uwzględnieniem zmniejszenia uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie, oraz ograniczenia negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowia pracowników;
stosowanie nowych rozwiązań technicznych;
zastępowanie niebezpiecznych procesów technologicznych, urządzeń, substancji i innych materiałów – bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi;
nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przede środkami ochrony indywidualnej;
instruowanie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.
Stosowane w następstwie oceny ryzyka zawodowego środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny:
1)zapewnić zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;
2)być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy.

Dokumentowanie ryzyka

Przeprowadzoną ocenę ryzyka należy udokumentować. Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:
1)opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:
a)stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
b)wykonywanych zadań,
c)występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
d)stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
e)osób pracujących na tym stanowisku;
2)wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;
3)datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny (§ 39a rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm., dalej r.o.b.h.p.).

Sygnały bezpieczeństwa

Przy pracach stwarzających zagrożenia, gdy wymaga tego sytuacja, do kierowania ludźmi wykonującymi te prace, powinny być stosowane sygnały bezpieczeństwa:
ręczne,
lub komunikaty słowne.
Pracodawca informuje pracowników o istniejących zagrożeniach, w szczególności o zagrożeniach, przed którymi chronić ich będą środki ochrony indywidualnej oraz przekazuje informacje o tych środkach i zasadach ich stosowania (§ 39b-39c r.o.b.h.p.).

Kontrole BHP

Pracodawca jest obowiązany zapewnić systematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji procesów pracy, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych oraz ustalić sposoby rejestracji nieprawidłowości i metody ich usuwania.
W razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników, osoba kierująca pracownikami jest obowiązana do niezwłocznego wstrzymania prac i podjęcia działań w celu usunięcia tego zagrożenia (§ 40 r.o.b.h.p.).

Instrukcje BHP

Obowiązek wyposażenia pracowników w instrukcje wynika z § 41 ust. 1 r.o.b.h.p. Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące:
stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników;
obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;
postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;
udzielania pierwszej pomocy.
Instrukcje powinny  zrozumiałe dla pracowników powinny wskazywać czynności, które należy wykonać:
przed rozpoczęciem danej pracy,
zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy,
zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników.
Instrukcje dotyczące prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i mieszaninami chemicznymi powinny uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i mieszanin.

System pierwszej pomocy

Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy w razie wypadku oraz środki do udzielania pierwszej pomocy. W szczególności pracodawca powinien zapewnić:
punkty pierwszej pomocy w wydziałach (oddziałach), w których wykonywane są prace powodujące duże ryzyko wypadku lub związane z wydzielaniem się par, gazów albo pyłów substancji sklasyfikowanych jako niebezpieczne ze względu na ostre działanie toksyczne;
apteczki w poszczególnych wydziałach (oddziałach) zakładu pracy (§ 44 r.o.b.h.p.).

Organizacja stanowiska pracy

Stosownie do § 45 ust. 1 r.o.b.h.p., stanowiska pracy powinny być urządzone stosownie do rodzaju wykonywanych na nich czynności oraz psychofizycznych właściwości pracowników, przy czym wymiary wolnej (nie zajętej przez urządzenia) powierzchni stanowiska pracy powinny zapewnić pracownikom swobodę ruchu wystarczającą do wykonywania pracy w sposób bezpieczny, z uwzględnieniem wymagań ergonomii.
Stanowiska pracy znajdujące się na zewnątrz pomieszczeń powinny być tak usytuowane i zorganizowane, aby pracownicy byli chronieni przed zagrożeniami związanymi w szczególności:
warunkami atmosferycznymi, w tym opadami, niską lub wysoką temperaturą, silnym wiatrem i spadającymi przedmiotami;
ze szkodliwym dla zdrowia hałasem, jak również szkodliwymi gazami, parami lub pyłami.
Na stanowiskach pracy należy zapewnić wynikającą z technologii powierzchnię oraz odpowiednie urządzenia pomocnicze przeznaczone na składowanie materiałów, wyrobów, przyrządów, narzędzi i odpadów (§ 46 r.o.b.h.p.).lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2
Bezpieczne powinno być również dojście do stanowisk pracy, przy czym należy zadbać, żeby jego wysokość w świetle nie była mniejsza niż 2 m. W uzasadnionych przypadkach wysokość dojścia można obniżyć do 1,8 m (§ 47 r.o.b.h.p.).lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2
Przejścia między maszynami a innymi urządzeniami lub ścianami przeznaczone tylko do obsługi tych urządzeń powinny mieć szerokość co najmniej 0,75 m, a jeśli odbywa się w nich ruch dwukierunkowy – minimum 1m (§ 47 ust. 3 r.o.b.h.p.).
Jeżeli dana praca nie wymaga od zatrudnionych pozycji stojącej, w gestii pracodawcy leży zapewnienie im możliwości siedzenia (§ 49 r.o.b.h.p.).lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2

Obsługa i stosowanie maszyn, narzędzi i innych urządzeń technicznych

Pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby stosowane maszyny i inne urządzenia techniczne:
zapewniały bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w szczególności zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, działaniem drgań mechanicznych i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy,
uwzględniały zasady ergonomii.
Każda maszyna powinna być wyposażona w element sterowniczy, za pomocą którego może zostać całkowicie i bezpiecznie zatrzymana (§ 52 r.o.b.h.p.). lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2
Elementy sterownicze maszyn nie mogą stwarzać jakichkolwiek zagrożeń, w szczególności spowodowanych ich niezamierzonym użyciem. Pamiętaj, że elementy sterownicze, mające wpływ na bezpieczeństwo, muszą być:
widoczne,
możliwe do zidentyfikowania,
oznakowane zgodnie z wymaganiami określonymi w Polskich Normach (§ 52 ust. 3-4 r.o.b.h.p.).
Maszyny muszą być wyposażone w łatwo odróżniające się i odpowiednio oznakowane urządzenia do odłączania wszystkich źródeł energii, przy czym wyłączenie zasilania energią nie może powodować zagrożenia dla obsługi (§ 53 r.o.b.h.p.).

Urządzenia ochronne – osłony

Maszyny powinny być także wyposażone w odpowiednie urządzenie ochronne, czyli osłony lub urządzenia, które:
zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych;
powstrzymują ruchy elementów niebezpiecznych, zanim pracownik znajdzie się w strefie niebezpiecznej;
nie pozwalają na włączanie ruchu elementów niebezpiecznych, jeżeli pracownik znajduje się w strefie niebezpiecznej;
zapobiegają naruszeniu normalnych warunków pracy maszyn i innych urządzeń technicznych;
nie pozwalają na uaktywnienie innych czynników niebezpiecznych lub szkodliwych.
Ponadto urządzenia ochronne stosowane przy maszynach powinny:
1.zapewniać bezpieczeństwo zarówno pracownikowi zatrudnionemu bezpośrednio przy obsłudze maszyn, jak i osobom znajdującym się w jej pobliżu;
2.działać niezawodnie, mieć odpowiednią trwałość i wytrzymałość;
3.funkcjonować samoczynnie, niezależnie od woli i uwagi obsługującego, w przypadkach gdy jest to celowe i możliwe;
a także:
1.nie mogą być łatwo usuwane lub odłączane bez pomocy narzędzi;
2.nie mogą utrudniać wykonywania operacji technologicznej ani ograniczać możliwości śledzenia jej przebiegu oraz nie mogą powodować zagrożeń i dodatkowego obciążenia fizycznego lub psychicznego pracowników (§ 56 ust. 1 r.o.b.h.p.).

lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2

Urządzenie ochronne zabezpieczające maszyny szczególnie niebezpieczne powinny być tak skonstruowane, aby:
zdjęcie, otwarcie lub wyłączenie urządzenia ochronnego powodowało natychmiastowe zatrzymanie maszyn bądź jej niebezpiecznych elementów lub niemożliwe było zdjęcie albo otwarcie osłony podczas ruchu osłanianych elementów;
ponowne założenie, zamknięcie lub włączenie urządzenia ochronnego nie uruchomiło automatycznie maszyny (§ 56 ust. 2 r.o.b.h.p.).lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2
Elementy ruchome maszyn i inne ich części, które w przypadku zetknięcia się z nimi stwarzają zagrożenie, powinny być osłonięte lub zaopatrzone w inne skuteczne urządzenia ochronne do wysokości co najmniej 2,5 m, licząc od poziomu podłogi. Wyjątek stanowi jedynie przypadek, gdy spełnienie tych wymagań nie jest możliwe ze względu na funkcję maszyny. Osłonięte – co najmniej od dołu trwałymi osłonami – powinny być również:
pasy,
łańcuchy,
taśmy,
koła zębate,
inne elementy układów napędowych oraz
części maszyn zagrażające spadnięciem, które znajdują się nad stanowiskami pracy lub przejściami na wysokości ponad 2,5 m od podłogi (§ 55 ust. 2 r.o.b.h.p.). Osłony powinny być tak skonstruowane, aby umożliwiać bezpośredni dostęp do strefy niebezpiecznej (§ 56 ust. 3 i 4 r.o.b.h.p.).lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2
Maszyny i narzędzia oraz ich urządzenia ochronne powinny być utrzymywane w stanie sprawności technicznej i czystości zapewniającej użytkowanie ich bez szkody dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz stosowane tylko w procesach i warunkach, do których są przeznaczone.

Maszyny uszkodzone

O dostrzeżonych wadach lub uszkodzeniach maszyny pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić przełożonego. Maszyny, których uszkodzenie stwierdzono w czasie pracy, powinny być niezwłocznie zatrzymane i wyłączone z zasilania energią. Wznowienie pracy maszyny bez usunięcia uszkodzenia jest niedopuszczalne.
Maszyny niesprawne, uszkodzone lub pozostające w naprawie powinny być wycofane z użytkowania oraz wyraźnie oznakowane tablicami informacyjnymi i zabezpieczone w sposób uniemożliwiający ich uruchomienie (§ 57-58 r.o.b.h.p.). lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2.

Maszyny w ruchu

Maszyn będących w ruchu nie wolno pozostawiać bez obsługi lub nadzoru, chyba, że dokumentacja techniczno-ruchowa stanowi inaczej. Pracodawca powinien ustalić rodzaje maszyn i innych urządzeń technicznych w swojej firmie, które wymagają stałej obsługi, a pozostawianie ich bez niej może być przyczyną katastrofy, wybuchu lub pożaru.

Maszyn będących w ruchu nie wolnonaprawiać,

czyścić i smarować,

z wyjątkiem smarowania za pomocą specjalnych urządzeń określonych w dokumentacji techniczno-ruchowej.W czasie ruchu maszyny niedopuszczalne jest ręczne zakładanie i zrzucanie pasów pędnych, lin i taśm. Pracownicy zatrudnieni przy obsłudze maszyn z ruchomymi elementami nie mogą pracować w odzieży z luźnymi (zwisającymi) częściami (§ 59-61 r.o.b.h.p.).lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2

Ochrona przed hałasem

Zgodnie z § 78 ust. 1 r.o.b.h.p. lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2pracodawca jest obowiązany zapewnić ochronę pracowników przed zagrożeniami związanymi z narażeniem na hałas, a w szczególności zapewnić stosowanie:
procesów technologicznych niepowodujących nadmiernego hałasu;
maszyn i innych urządzeń technicznych powodujących możliwie najmniejszy hałas, nieprzekraczający dopuszczalnych wartości;
rozwiązań obniżających poziom hałasu w procesach pracy.
Na stanowiskach pracy, na których mimo zastosowania możliwych rozwiązań technicznych i organizacyjnych poziom hałasu przekracza dopuszczalne normy, pracodawca ma obowiązek zapewnić:
1)ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu oraz opracowanie i zastosowanie programu działań technicznych i organizacyjnych, mających na celu najskuteczniejsze zmniejszenie narażenia pracowników na hałas;
2)zaopatrzenie pracowników w indywidualne ochrony słuchu;
3)ograniczenie czasu ekspozycji na hałas, w tym stosowanie przerw w pracy;
4)oznakowanie stref zagrożonych hałasem (§ 79 ust. 1 r.o.b.h.p.). lex-dz-u-2003-169-1650-t-j-ogolne-przepisy-2

Przykładowa analiza ryzyka  zawodowego na stanowisku Lakiernik 

Lakiernik

Zarządzanie bezpieczeństwem pracy      Ryzyko zawodowe i identyfikacja zagrożeń 160314

Pytanie

Pracodawca jest zobowiązany do zapoznania pracowników z ryzykiem zawodowym związanym z wykonywaną przez nich pracą.
Czy przesłanie pracownikowi drogą mailową oceny ryzyka zawodowego dla jego stanowiska pracy i mailowe potwierdzenie przez niego zapoznania się z tą oceną spełnia wymóg zapoznania pracownika z zagrożeniami i ryzykiem zawodowym na jego stanowisku pracy?
Czy pracownik musi złożyć odręczny podpis zaświadczający o zapoznaniu się z oceną ryzyka zawodowego?

Odpowiedź

Zgodnie z art. 226 pkt2..lex-dz-u-2020-1320-t-j-kodeks-pracyustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – dalej k.p. na pracodawcy ciąży obowiązek poinformowania każdego pracownika o ryzyku zawodowym wiążącym się z wykonywaną pracą oraz zasadach ochrony przed zagrożeniami.
W tym celu pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko.
Sposób realizacji obowiązku informowania pracowników o występującym na danym stanowisku pracy ryzyku nie został przez ustawodawcę określony.
Warto udokumentować zapoznanie się pracownika z ww. informacjami (np. w formie podpisanego przez niego oświadczenia, iż został poinformowany o ryzyku zawodowym wiążącym się z pracą na określonym stanowisku).
Możliwe jest również złożenie ww. oświadczenia w formie elektronicznej (np. w drodze mailowej). Należy jednak zdawać sobie sprawę z pewnych wad związanych z przekazaniem tej informacji drogą elektroniczną. Można np. spotkać się z zarzutem, iż odpowiedź została wysłana przez inną osobę niż upoważniona. Z tego względu przekazanie informacji w formie podpisanego przez pracownika oświadczenia wydaje się odpowiedniejsze.
Do podstawowych obowiązków pracownika, zgodnie z art. 211 k.p., lex-dz-u-2020-1320-t-j-kodeks-pracyzalicza się m.in. przestrzeganie przepisów i zasad bhp, a w szczególności:
1)znajomość przepisów i zasad bhp, branie udziału w szkoleniach i instruktażach z tego zakresu oraz poddawanie się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
2)wykonywanie pracy w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp oraz stosowanie się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych,
3)współdziałanie z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bhp.
Zapoznanie się z ryzykiem zawodowym jest jednym z istotnych elementów przygotowania do pracy na danym stanowisku.
Pracownik nie może uchylać się od potwierdzenia, że został zapoznany z dokumentacją tego ryzyka.
W myśl wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2002 r., II SA/Wr 319/00, Pr. ii-sa-wr-319-00-wyrok-naczelnego-sadu Pracy 2003, nr 2, poz. 38 przewidziany w art. 226 k.p..lex-dz-u-2020-1320-t-j-kodeks-pracy obowiązek informowania pracowników o ryzyku zawodowym dotyczy każdego pracownika, niezależnie od rodzaju zajmowanego stanowiska.